Abu 'Isa Muhammad bin 'Isa bin Saurah bin Musa bin al-Dahhak al-Sulami al-Tirmidhi

Latar Belakang dan Keturunan

Imam Tirmizi dilahirkan pada tahun 209H di Tirmiz (kini Termez, di selatan Uzbekistan), sebuah bandar di tepi Sungai Amu Darya yang menjadi persimpangan penting laluan ilmu antara Khurasan dan Asia Tengah pada zaman itu.

Nama penuh beliau ialah Abu ’Isa Muhammad bin ’Isa bin Saurah bin Musa bin al-Dahhak. Nisbah “al-Sulami” merujuk kepada Bani Sulaim, manakala “al-Tirmidhi” — gelaran paling masyhur baginya — merujuk kepada kota kelahirannya, Tirmiz.

Pada akhir hayatnya, Imam Tirmizi kehilangan penglihatan sepenuhnya, lalu digelar “al-Dharir” (yang buta). Sebahagian riwayat mengaitkan kehilangan penglihatan ini dengan kesungguhan dan air mata beliau dalam beribadat dan mempelajari ilmu sepanjang usianya.

Pendidikan

Imam Tirmizi mula menuntut ilmu hadis sekitar usia 20 tahun. Bermula sekitar tahun 235H, beliau mengembara secara meluas ke Khurasan, Iraq dan Hijaz semata-mata untuk mengumpul, menghafal dan mencatatkan hadis daripada para ulama besar zamannya — satu kelaziman dalam kalangan ahli hadis pada zaman itu bagi memastikan ketepatan sanad dan matan sesuatu riwayat.

Menurut sebahagian sumber, beliau berguru dengan lebih 200 orang guru sepanjang pengembaraan ilmunya.

Guru dan Sanad Keilmuan

Antara guru Imam Tirmizi yang paling penting ialah Imam Bukhari sendiri — hubungan guru-murid ini didokumenkan dengan baik, malah Imam Bukhari pernah menyatakan bahawa beliau turut mengambil manfaat daripada Imam Tirmizi. Selain itu, Imam Tirmizi turut belajar dan meriwayatkan hadis daripada Qutaibah bin Sa’id, Muhammad bin Basysyar dan Muhammad bin al-Musanna.

Imam Muslim dan Imam Abu Dawud pula adalah rakan sezaman Imam Tirmizi yang turut berkongsi ramai guru yang sama — bukan hubungan guru-murid secara langsung seperti dengan Imam Bukhari, namun ketiga-tiga mereka saling mempengaruhi dalam tradisi keilmuan hadis pada zaman itu.

Kerjaya dan Sumbangan

Sepanjang hayatnya, Imam Tirmizi menumpukan usaha kepada pengumpulan, penyaringan dan pendokumentasian hadis Rasulullah SAW. Selain menyusun kitab, beliau turut mengajar dan berkongsi ilmu hadis kepada ramai penuntut yang datang kepadanya.

Manhaj dan Pemikiran

Salah satu sumbangan besar Imam Tirmizi kepada ilmu hadis ialah kaedah pengelasan darjat hadis yang lebih sistematik — membezakan antara hadis sahih, hasan dan da’if. Istilah “hadis hasan” khususnya amat dikaitkan dengan penggunaan beliau, dan menjadi asas penting dalam ilmu mustalah hadis selepasnya.

Dalam Jami’ at-Tirmidhi, beliau turut lazim menyertakan ringkasan pandangan fiqh pelbagai mazhab bagi setiap hadis yang dicatatkan — menjadikan kitab ini bukan sekadar koleksi hadis, tetapi juga rujukan perbandingan fiqh.

Karya

Kitab Hadis

• Jami’ at-Tirmidhi (turut dikenali sebagai Sunan at-Tirmidhi) — kitab paling terkenal karangan beliau, tergolong dalam Kutub as-Sittah (enam kitab hadis utama Ahli Sunnah wal Jamaah).
• Asy-Syama’il al-Muhammadiyyah — koleksi khusus tentang sifat, akhlak dan keperibadian Rasulullah SAW.

Karya Lain

• Al-’Ilal — membahaskan kecacatan (illah) tersembunyi dalam sanad-sanad hadis.
• At-Tarikh — karya berkaitan sejarah para perawi hadis.
• Az-Zuhd — berkaitan kezuhudan.

Warisan dan Pengaruh

Imam Tirmizi wafat pada malam Isnin, 13 Rejab 279H di Bugh, sebuah kampung berhampiran Tirmiz, pada usia sekitar 70 tahun.

Jami’ at-Tirmidhi terus menjadi salah satu rujukan hadis paling berpengaruh dalam dunia Islam sehingga kini, dipelajari secara meluas di institusi pengajian hadis di seluruh dunia termasuk Malaysia. Kaedah pengelasan darjat hadis yang diperkenalkannya turut menjadi asas penting dalam ilmu mustalah hadis yang diajar hingga ke hari ini.

Biografi Abu Bakar As-Siddiq · Tuan Guru Nik Aziz